بحران بیکاری به دلیل تفاوت بین عرضه و تقاضای نیروی کار و بالا بودن نرخ بیکاری و مهاجرت شدید روستائیان

:مقاله زیر از جمله مقاله های برتر و برگزید همایش توسعه بهمئی است که توسط داوران این همایش بعنوان مقاله برتر برگزیده شد.

این مقاله سعی دارد مهترین مشکلات پیش روی را به زبانی ساده و آکادمیک بازگو و بررسی کند.

چالشها، فرصتها، تنگناها و راهبردهای کلی شهرستان بهمئی

نویسنده: دکتر منوچهر جوانمردی

استادیار و عضو هیئت علمی و مدیر گروه جغرافیای دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز

M.Javanmardi48@yahoo.com

چکیده

مقاله حاضر به منظور شناخت و سنجش قابلیتها و چالشهای توسعه و ارتقاء آنها در شهرستان در حال توسعه بهمئی که همواره همانند دیگر مناطق محروم کشور مورد بی توجهی و بی مهری مطالعاتی و برنامه ریزانو سیاستگذاران قرار گرفته است، می باشد.علی رغم اینکه دارای منابع زیر زمینی متعددی نظیر نفت، گاز، سلستین، جنگل، مرتع، کشاورزی، تنوع ناهمواری و دوگانگی اقلیمی بوده، که آن را مکانی مناسب برای برنامه ریزی منطقه ای و ناحیه ای ساخته است.

ابتدا در بخش نخست مقاله، قابلیتها و مزیتهای طبیعی، جغرافیایی، فرهنگی، اجتماعی ، اکوتوریسمی، شهرستان بررسی شده و همچنین تنگناهای جغرافیایی، طبیعی، اقتصادی و چالشهای توسعه شهرستان مشخص شده و بر اساس شناخت وضع موجود قابلیتها و تنگناها، اهداف بلند مدت و راهکارها و سیاستهای اجرایی توسعه شهرستان در بخشهای بعدی مشخص گردید که این، مطالعه می تواند ساختار و چشم انداز مناسبی برای توسعه بلند مدت شهرستان بوده و در واقع برنامه مدون توسعه شهرستان را جهت استفاده مجریان و سیاستگذاران تشکیل دهد..

مقدمه

در راستای تحقق اهداف بلند مدت و کوتاه مدت توسعه شهرستان ضرورت شناخت وضع موجود و تعیین چالشها، مشکلات و معضلات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و … از یک طرف و توانائیها، قابلیت ها و ظرفیت های اقتصادی، تولیدی، اجتماعی، فرهنگی الزامی است، لذا در این نوشتار با در نظر گرفتن این الزام ابتدا وضعیت موجود جهت شناخت داشته ها و نداشته ها (توانمندیها و کمبودها) مورد بررسی قرار گرفته سپس بر ا ساس همین شناخت، راهکارها، راهبردها و سیاستهای برنامه ریزی توسعه شهرستان تعیین گردیده، لذا می توان با استفاده از این مطالعه اصلی ترین راهبردهای توسعه شهرستان را به ترتیب «توسعه کشاورزی و صنایع کوچک وابسته به آن، صنایع و تاسیسات وابسته به منابع نفت و گاز و منابع معدنی، توسعه گردشگری» تعیین نمود.

قابلیتها و مزیتهای شهرستان:

۱-موقعیت جغرافیایی:

واقع شدن شهرستان در میان سه استان خوزستان، چهارمحال بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد، برتری نسبی فضایی به شهرستان بخشیده ولی به دلیل عدم وجود زیر ساختهای مطلوب و نبود ارتباطات مناسب میزان تاثیر پذیری و تاثیر گذاری اقتصادی و اجتماعی و … بسیار ناچیز است.

۲-قابلیتهای منابع طبیعی و تولیدی:

وجود مخازن و تاسیسات و بهره برداری منابع نفتی و منابع معدنی سیلیستن در غرب شهرستان، پتانسیل ایجاد صنایع تبدیلی وابسته به دام و فراورده های آن، وجود چشمه سارها و رودهای فراوان در شهرستان جهت تاسیس واحدهای بسته بندی آب معدنی، ظرفیت مناطق حفاظت شده در تولید گیاهان داروئی، شرایط مناسب جهت توسعه دامداریهای صنعتی و صنایع تبدیلی بخش کشاورزی، امکان توسعه جنگل کاری

۳-قابلیتهای اجتماعی و فرهنگی

وجود جمعیت جوان و جویای کار به عنوان مهمترین منبع ثروت یک منطقه جهت بکارگیری توسعه شهرستان

۴-قابلیتهای توریستی و اکوتوریسمی :

این شهرستان دارای جاذبه های اکوتوریسمی و طبیعی فراوانی از قبیل جنگلها، چشمه سارها، کوهها ، رودخانه ها و دریاچه (برم الوان، ماغر، قلعه نادر، دو قلعه، تنگ سولک و …) بوده و جاذبه های تاریخی و مذهبی بی شماری مانند آثار باستانی تنگ سروک(سولک) و امام زاده ها و بقاع متبرکه می باشد. همچنین وجود صنایع دستی متنوع به همراه فرهنگ و لهجه محلی و رسمها و آئینها و جشنهای محلی از دیگر جاذبه های توریستی آن محسوب می شود.

مهمترین تنگناهای توسعه شهرستان:

تنگناهای جغرافیایی و طبیعی

کوهستانی و نیمه کوهستانی بودن بخش زیادی از شهرستان ، توپوگرافی خاص و شیب زیاد زمینهای شهرستان، عدم وجود دشتهای مناسب برای کشاروزی مدرن ، هزینه بالای انتقال آبهای سطحی به دلایل پائین بودن سطح آبها و شکل توپوگرافی و کوهستانی ، فرسایش شدید خاکهای شهرستان و هزینه بالای راهسازی به جهت شکل توپوگرافی و کوهستانی بودن منطقه .

تنگناهای منابع فیزیکی

ضعف شبکه ارتباطی و وجود جاده های صعب العبور ، سنتی بودن شیوه تولید و عدم به کارگیری فنون جدید توسط کشاورزان، کوچگ بودن زمینها و واحدهای بهره برداری کشاورزی، پراکندگی زیاد روستاهای کوچک و کم جمعیت و بالا بودن هزینه های تامین تسهیلات رفاهی و خدماتی برای آنها از قبیل برق رسانی، تهیه آب سالم بهداشتی ، احداث شبکه ارتباطی ، احداث خانه های بهداشت، پوشش آموزشی و…

مهمترین چالشهای توسعه شهرستان

· بحران بیکاری به دلیل تفاوت بین عرضه و تقاضای نیروی کار و بالا بودن نرخ بیکاری و مهاجرت شدید روستائیان

· عدم توان سرمایه گذاران بومی و عدم تمایل سرمایه گذاران غیر بومی به سرمایه گذری به دلیل ناکارا آمد بودن، سیستم بانکی شهرستان و ضعف نهادهای تامین مالی و ضعف بنیه مالی مردم شهرستان و مهاجرت سرمایه داران بومی و عدم تمایل به سرمایه گذاری غیر بومیان به دلیل فراهم نبودن زیر ساختها و عدم جذابیت منطقه و کافی نبودن سیاستهای تشویقی

· خروج و مهاجرت بسیاری از فارغ التحصیلان و نخبگان شهرستان پس از فراعت از تحصیل، فقدان نیروهای متخصص در دستگاههای اجرایی شهرستان، فقدان نظام کارآفرینی، فقدان فرهنگ صنعتی و عدم وجود امکانات آموزشی کافی برای آموزش نیروهای بومی برای تامین نیروی انسانی متخصص و آموزش دیده در شهرستان.

· منزوی شدن شهرستان از لحاظ اقتصادی و اجتماعی، این در حالی است که شهرستان در کنار شهرستانهای نسبتاً توسعه یافته قرار گرفته است.

· شکاف سطح توسعه یافتگی شهرستان با شهرستانهای همجوار به ویژه در امور زیر بنایی و فراهم نبودن زیر ساختها و کمبود تاسیسات زیر بنایی به ویژه برق، آب ، راه

· بن بست ارتباطی و کیفیت نامطلوب راههای شبکه ارتباطی و جاده های روستایی

· غالب بودن بافت سنتی و عشایری در ساختار اجتماعی و فرهنگی

· ضعف شدید زیر ساختهای لازم در مرکز شهری (لیکک) شهرستان و ناکارآمدی سطوح خدماتی به ویژه در زمینه خدمات برتر

· کمبود شدید تاسیسات، تسهیلات و تجهیزات گردشگری و اقامتی

· کوهستانی بودن، محدودیت زمینهای زراعی و عدم تطابق منابع آب و خاک و سنتی بودن شیوه های تولید.

· ناپایداری و پراکندگی سکونتگاههای روستایی و هزینه بودن خدمات رسانی به آنها

· پائین بودن شاخص های توسعه انسانی در شهرستان

· ناتوانی در نگهداشت نیروهای متخصص و مهاجرت شدید نیروهای تحصیل کرده شهرستان

· ناکارآمدی و ضعف دستگاههای اداری شهرستان

اهداف بلندمدت توسعه شهرستان

با توجه به پتانسیل ها و قابلیت ها و تنگناها و محدودیتهای طبیعی ، فیزیکی و اجتماعی محورهای توسعه شهرستان مبنی بر توسعه بخش کشاورزی با تاکید بر توسعه زیر بخشهای دامپروری و دامداری، توسعه صنایع کوچک روستایی و تبدیل بخش کشاورزی و توسعه بخش گردشگری است. به همین دلیل مهمترین اهداف بلند مدت توسعه شهرستان به قرار زیر است:

· مهار آبهای سطحی، بهره برداری از آبهای زیر زمینی و تامین آب لازم برای توسعه فعالیتهای کشاورزی

· توسعه شبکه های ارتباطی زمینی با مراکز توسعه همجوار و بهبود وضعیت شبکه حمل و نقل شهرستان و اهتمام در خروج ازبن بست ارتباطی با احداث جاده های زمینی جهت احداث با شهرستانهای همجوار(رامهرمز، امیدیه، دهدشت، بهبهان)

· تقویت زیر ساختها و توسعه بخشی گردشگری به ویژه اکوتوریسم و گردشگری فرهنگی و تاریخی

· توسعه صنایع متکی بر معادن به ویژه صنایع وابسته به نفت و گاز و صنایع وابسته به آنها

· توسعه صنایع تبدیلی بخش کشاورزی و صنایع مواد غذایی و فراورده های دامی

· توسعه دامداری صنعتی و اصلاح دامداری عشایری

· ساماندهی مراکز سکونتگاههای روستایی و تقویت تسهیلات خدماتی، بهداشتی و درمانی، آموزشی و رفاهی ساکنان روستایی جهت جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستائیان به مرکز شهرستان و شهرهای همجوار

نتیجه گیری

· نوین سازی فعالیتهای کشاورزی با تاکید بر ارتقای بهره وری و تبدیل اراضی دیم به آبی با استفاده از مهار و ذخیرهسازی و انتقال آبهای سطحی

· ایجاد و گسترش زیر ساختهای گردشگری، تاسیسات اقامتی، تسهیلات و تجهیزات در مراکز و کانون های گردشگری شهرستان و فراهم نمودن زیر ساختهای لازم جهت سرمایه گذاری بخش خصوصی در صنعت گردشگری شهرستان.

· ایجاد و گسترش راههای ارتباطی درون و برون شهرستانی، دو بانده کردن شبکه ارتباطی اصلی و تکمیل محورهای ناتمام موجود و افزایش ضریب ایمنی شبکه راهها

· زمینه سازی برای سرمایه گذاری و ایجاد صنایع وابسته به نفت و گاز و مواد معدنی شهرستان و صنایع تبدیلی کشاروزی

· احداث، تکمیل و تجهیز فضاهای زیست محیطی و اکوتوریسم

· آموزش و تربیت و جذب نیروی انسانی و مدیریت مورد نیاز در بخش گردشگری

· تعمیر و مرمت آثار و اماکن تاریخی و باستانی و انجام پژوهش های باستان شناسی و فرهنگی

· گسترش مشارکتهای مردمی در حفظ، احیا و بهره برداری اصولی از جنگلها و مراتع و برقرار تعادل بین دام و مرتع و تشویق روستائیان و عشایر به استفاده از سوختهای فسیلی.

· مهار و کنترل آبهای سطحی و جلوگیری از به هدر رفتن و ساماندهی رودخانه های محلی شهرستان، بهره برداری بهینه از منابع آب سطحی و زیر زمینی

· ایجاد زیر بناهای لازم برای توسعه معادن و استمرار کشف معادن جدید و حمایت از سرمایه گذاری در معادن.

· تکمیل و توسعه زیر ساختهای شهرکهای صنعتی ، ایجاد شهرکهای صنعتی جدید در شهرستان و ایجاد صنایع تبدیلی و بسته بندی در زمینه محصولات کشاورزی و دامی

· ایجاد مجتمع های بزرگ پرورش ماهی

· تاکید بر بهبود شاخصهای بهداشتی همچون کاهش مرگ و میر مادران باردار، بهبود شاخص های بهداشتی و بهبود برخورداری از آب آشامیدنی سالم بهداشتی

· تاکید بر بهبود شاخص های آموزشی و توسعه آموزش عالی و تکمیل مجتمع های دانشگاهی و گسترش رشته های فنی و حرفه ای، سرمایه گذاری در امر ساخت امکانات ورزشی

· ارتقای سطح کیفی خدمات رسانی به عشایر و ساماندهی اسکان آنها در کانونهای توسعه

· توسعه خدمات زیر بنایی آب و فاضلاب مرکز شهرستان

· احداث و توسعه تاسیسات تبدیلی و استخراجی نفتی و گاز و ایجاد زمینه برای احداث پالایشگاه نفت و مجتمع پتروشیمی

· گسترش شبکه گاز رسانی به روستاهای شهرستان.

· ایجاد امکانات زیر بنائی لازم جهت توسعه صنایع تبدیلی تکمیلی کشاورزی ، توسعه و گسترش طرحهای تولید گیاهان دارویی و فراهم آوردن بستر مناسب جهت توسعه کشت گیاهان گلخانه ای در شهرستان

· تامین آب مورد نیاز اراضی دشتهای کوچک شهرستان مثل دشتهای ممبی، گچ بلند، کندیده، کت، گنبد بردی، پس باغ و…

· تامین آب شرب لیکک و سایر روستاهای پر جمعیت شهرستان

· نظارت بر اجرای طرح جامع گردشگری شهرستان و احداث مجتمع های فرهنگی – توریستی با مشارکت بخش خصوصی و نهادهای دولتی و غیر دولتی توسعه مراکز و اردوگاههای اقامتی و تاسیسات گردشگری

· احداث مجتمع های ورزشی و احداث امکانات ورزشی از جمله استادیوم ۱۵ هزار نفری و توسعه و گسترش رشته های ورزشی متناسب با قابلیتهای شهرستان(ورزشهای رزمی، کاراته، تکواندو، بوکس، سوارکاری، کوهنوردی، فوتبال، فوتسالو…)

· تهیه طرح ایجاد پارک وحش ملی در منطقه کوهستانی سولک وماغر

· بررسی و مطالعه وضعیت زلزله خیزی ، پهنه بندی و مقاوم سازی ساختمانها و بازسازی و بهسازی مسکن روستایی در شهرستان و تهیه طرح جامع مسکن روستایی

منابع:

۱- جوانمردی، منوچهر، ۱۳۸۷ «توسعه انسانی در نواحی روستایی، مطالعه موردی: شهرستان بهمئی»، دانشگاه زاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران.

۲- رهنمایی، محمد تقی، ۱۳۷۰«توانهای محیطی ایران (زمینه های جغرافیایی طرح جامع سرزمین)وزارت مسکن و شهرسازی»

۳- سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان کهگیلویه و بویر احمد، ۱۳۸۵، «مستندات سندملی و نظریه پایه توسعه استان کهگیلویه و بویر احمد»

۴- سازمان مدیریت و برنامه ریز کشوری، ۱۳۷۷، «اولین گزارش ملی توسعه انسانی جمهوری اسلامی ایران»

منبع : عصردنا