یاسوج ۲۴: وقتی عقلانیت با تعریف غربی آن مبنا قرار می گیرد، هر گونه کنش و رفتار که در این تعریف نگنجد غیر عقلانی است.

یاسوج ۲۴: یادداشت//

/کارشناس ارشدجامعه شناسی

امام خامنه ای در سخنرانی ۱۴ خرداد امسال فرمودند: عده ای در داخل کشور و را در مقابل هم قرار می دهند و را معادل افراطی گری و تندروی می دانند. این دوگانه از ابتدای انقلاب تا کنون وجود داشته است. اما ریشه این تقابل کجاست؟ در چند شماره پیش رو به بررسی این دوگانه خواهم پرداخت.
مفهوم عقلانیت هسته اصلی نظریات ماکس وبر جامعه شناس اروپایی که او را پدر لیبرالیسم نیز می دانند، است. او چهارگونه عقلانیت را مطرح کرده است.
۱⃣عقلانیت عملی که عبارت است از هر گونه شیوه زندگی مبتنی بر دیدگاه صرفا عملگرایانه و خودمدارانه و این دنیایی. چنین عقلانیتی به هر گونه تلاشی در جهت ارزش های آن دنیایی و اتوپیایی بی اعتماد است.
۲⃣عقلانیت نظری که بر خلاف عقلانیت عملی که مبتنی بر عمل است، در جستجوی رسیدن به درک نظری مواردی چون معنای زندگی فراتر از واقعیات روزمره است.
۳⃣عقلانیت ذاتی که نشانه قابلیت ذاتی انسان برای کنش ارزشی-عقلانی است. این گونه عقلانیت فرافرهنگی و فراتاریخی است و در هر جامعه ای که اصول ارزشی مستحکمی باشد وجود دارد.
۴⃣عقلانیت صوری که خاص جوامع غربی است و با دیوانسالاری غربی همراه است. در عقلانیت صوری روش ها را قواعد، قوانین و دستورالعمل های جهانشمول تعیین می کند.
وقتی عقلانیت با تعریف غربی آن مبنا قرار می گیرد، هر گونه کنش و رفتار که در این تعریف نگنجد غیر عقلانی است. وبر در مقابل دو نوع کنش عقلانی (معطوف به ارزش و معطوف به هدف) کنش های سنتی و کنش های عاطفی را قرار می دهد. در شماره بعد این کنش ها و انواع اقتدار از نظر وبر را توضیح میدهم.