پایگاه خبری یاسوج 24

با تجاری شدن نفت در حکومت پهلوی دوم ، به تدریج روند انباشت ثروت ملی ایجاد شد که باعث افزایش سریع مهاجرت و شکل گیری دو طبقه جدید متوسط شهری و کارگران صنعتی در این شهر شد.

عصردنا – دکتر سید عطاتقوی اصل *  : تهران به عنوان تنها کلان شهر کشور، از نظر ساختار شهری و منطقه ای، بزرگی و موقعیت جغرافیایی و سیاسی و … از اهمیت زیادی برخوردار است. شهر تهران همچنان نماد ناهمگونی های بزرگ و تضادهای جغرافیایی و انسانی است. یکی از معانی لغوی آن یعنی جا و مکانی که در دامنه کوه واقع شده است؛ تهران در آغاز روستایی نسبتاً بزرگ بود که میان شهر ری و کوهپایه های البرز قرار داشت، که پس از خرابی ری، از زمان سلاطین صفویه، توسعه ی آن شروع و در زمان سلطنت آقامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ هجری رسماً پایتخت کشور شد و در عرصه رشد هیولای خود، بیش از ۱۰۱ روستای آباد اطراف را به کام خود کشید و هویت آنان را از فرهنگ جغرافیایی کشور محو کرد. جمعیت تهران که در زمان قاجار از ۱۵۰,۰۰۰ نفر تجاوز نمی کرد امروزه به ۹ میلیون نفر می رسد.

مجموعه شهری تهران در حال حاضر ۲۲/۱۷ از کل جمعیت کشور و ۲۱/۱۹ درصد از کل کارگاههای اقتصادی کشور در خود جای داده است؛ تهران توانسته یک چهارم تولید ناخالص داخلی را عرضه کند، میزبان نیمی از فعالیتهای صنعتی کشور باشد و مردم ساکن این شهر ۳۳ درصد از مالیات کشور را پرداخت می کنند. شهر تهران روزانه شاهد ۱۲ میلیون سفر درون شهری و دو میلیون سفر برون شهری است و هفدهمین شهر پرجمعیت جهان با تراکم جمعیت ۱۱,۰۰۰ نفر در کیلومترمربع، شانزدهمین شهر پر تراکم جهان است. حضور اقوم آذری، گیلکی، مازندرانی، عرب، کرد، بلوچ، لر، ارمنی و … این شهر را تبدیل به پایتخت فرهنگی همه ی خرده فرهنگهای ایران رنگارنگ کرده است.

تهران با تاریخجه ی نسبتاً جوانش با بسیاری از شهرهای کهنسال جهان که از دیر باز پایتخت بودند و اکنون به کلان شهر تبدیل شده اند متفاوت است؛ بطوریکه بسیاری از ساختارهای تاریخی یک پایتخت بزرگ را کسب نکرده است و سرعت زیاد شهرنشینی باعث تفاوتهای هویتی آشکار در لایه های مختلف سازمان فضایی این شهر شد. با تجاری شدن نفت در حکومت پهلوی دوم ، به تدریج روند انباشت ثروت ملی ایجاد شد که باعث افزایش سریع مهاجرت و شکل گیری دو طبقه جدید متوسط شهری و کارگران صنعتی در این شهر شد.

تهران، نماد وحدت تمامی قومیت ها، زبانها و مذاهب ایران است و مانند دریایی است که تمامی خرده فرهنگ های ورودی را بعد از مدتی تغییر شکل داده و همرنگ خود در آورده است. تهران امروز سنبل مبارزات سیاسی و آزادیخواهی تاریخ معاصر ایران در وقایعی چون جنبش تنباکو، انقلاب مشروطیت، نهضت ملی شدن صنعت نفت و مبارزات پیروزی انقلاب است، و ورود ایران به عصر مدرنیته از تهران آغاز شد.

به نظر می رسد جابجایی پایتخت سیاسی کشور نتواند مشکلات مبتلابه تهران را حل و فصل کند. جمعیت زیاد، مهاجر پذیری و گستردگی بیش از حد تهران به دارا بودن مزیتهای نسبی و فرصتهای زیاد و جذبه های فراوان تولید درآمد، بستگی دارد نه پایتخت بودن آن. به عنوان مثال شهری که بیش از ۳۰۰ هزار نفر فقط در فضای سبز آن مشغول به کار هستند مشکلات آن را نمی توان با خروج دولت از شهر کاهش داد.

– واقع شدن در حوضه آبریز رشته کوه البرز و تامین آب مورد نیاز از طریق این امکان طبیعی

– تزدیکی جغرافیایی به شمال کشور به عنوان قطب اصلی تولید محصولات کشاورزی

– فراهم بودن بسترهای جغرافیایی لازم جهت گسترش فضای فیزیکی

– ظرفیتهای مهم انسانی در زمینه  مهارتها و تخصص های لازم

– دیگ جوشان قومیتها، زبانها و مذاهب و جغرافیای انسانی کوچک شده ی ایران است که همه مردم نسبت به آن احساس تعلق و وابستگی می کنند و در حقیقت تهران دریایی را می ماند که هر آبی را که به آن می ریزد شور می کند.

– امکانات و زیر ساخت های گسترده ارتباطی، آموزشی، بهداشتی و ورزشی

– قرار گرفتن بر روی کمربند زلزله خیز کشور و واقع شدن بر روی چهار گسل فعال بزرگ

– تمرکز غیرمتعارف قدرت سیاسی ، ثروت اقتصادی و جمعیت کشور در آن

– محصور بودن در خشکی و دور بودن از آبهای آزاد جهان، امکان تبدیل آن را به یک شهر با کارکرد جهانی با ابهام جدی مواجه کرده است. بطوریکه امروزه کلیه ی شهرهای جهانی در کنار آبهای آزاد واقع شده اند.

– مشکلات ناشی از تامین آب آشامیدنی در آینده نزدیک

– آلودگیهای زیست محیطی بویژه آلودگی هوا و صوتی و هزینه های هنگفت مالی و درمانی متاثر از آن

– تشدید ناامنی و افزایش شدید جرم و جنایت

– تداوم استراتژی غلط گسترش شهرکهای اقماری برای حل معضل مسکن و پیامدهای ناگوار ناشی از آن؛ باید تا فاصله حداقل ۱۵۰ کیلومتری شهر تهران احداث هر نوع شهرک مسکونی و صنعتی ممنوع اعلام می شد.

– گره گاه اصلی راههای زمینی و هوایی کشور؛ که به جای آن باید از مدل عنکبوتی در طراحی راههای ارتباطی استفاده شود تا هم از قطبی شدن فرصت ها جلوگیری شود و هم امکان ادغام فعالیتهای اقتصادی و تعدیل تفاوتها و گوناگونیهای فرهنگی کشور محقق شود.

 مهاجر پذیری بی رویه و پیامدهای ناگوار ناشی از آن  چون گرانی مسکن در بعد اعیان و عرصه، ایجاد چشم اندازهای زشت حاشیه نشینی و ترافیک خسته کننده آن را باید به چالشهای موجود و پیش رو افزود.