مذاکره مستقیم وزیر خارجه ایران و آمریکا، مکالمه تلفنی روحانی و اوباما و ملاقاتهای پی در پی دیپلماتهای دو کشور، امید به کارآمدی کلید روحانی را، برای باز کردن قفل ۳۵ ساله، بیشتر کرده است

– محمدعلی : با نگاهی به قفل رابطه ۳۵ ساله ایران و آمریکا، به خوبی در می‌یابیم که در این سالها تلاش وافری از هر دو طرف به منظور باز کردن این قفل صورت گرفته است. ولی این تلاشها هر بار به دلایلی کار ساز نبود.

 در میانه دهه ۶۰ ریگان به منظور نجات گروگانهای آمریکا در لبنان با فرستادن مشاور ارشد خود به ایران تلاش کرد تا شاید بتواند با باز کردن قفل رابطه، زمینه آزاد سازی دیپلمات هایش را فراهم آورد. اما این کلید کارساز نشد و با افشای آن بزرگترین رسوایی سیاسی دولت آمریکا رقم خورد. در این سو تلاشهای مرد پر قدرت ایران، آیت الله هاشمی رفسنجانی، در نیمه اول دهه ۷۰ نیز نتوانست این قفل را بگشاید.

مطابق خاطرات آقای هاشمی، وی در اواخر حیات حضرت امام ( ره )، با نامه نگاری به ایشان، به دنبال کسب تکلیف در خصوص چگونگی رابطه با آمریکا بوده است. به رغم کاریزمایی که هاشمی داشت و تلاشهایی که به خرج داد، گشایشی رخ نداد و قانون تحریم شرکت‌ها معروف به داماتو علیه ایران نیز تصویب گردید.

با تغییر دولت در ایران و فضای جدید بر آمده از پیروزی دوم خردادیها و موج مثبتی که در صحنه جهانی به وجود آمد، امید به گشایش بیشترشد. فضای مثبت ایجاد شده بارها کلید را تا آستانه بازگشایی قفل برد، ولی هر بار با یک اتفاق پیش بینی نشده متوقف گردید. در همان زمان بود که وزیر خارجه دولت بیل کلینتون، یعنی خانم آلبرایت، طی یک سخنرانی به نقش آمریکا در کودتای سیاه ۲۸ مرداد اعتراف کرد و از مردم ایران عذر خواست. در آن شرایط گمان عمومی این بود که عذر خواهی آلبرایت آبی بر آتش روابط دو کشور است و زمینه بازگشایی قفل را فراهم آورده است و یا طرح گفت و گوی تمدنهای سید محمد خاتمی آنچنان موج مثبتی را برانگیخت که همگان را به آب کردن یخ روابط امیدوار ساخت.

 ولی در نهایت این اقدامات هم به جایی نرسید و گره همچنان ناگشوده ماند. با حاکمیت اصولگرایان و مشروعیتشان در حاکمیت امید به توانمندی آنها برای حل موضوعات مهم کشور فراگیر شد، ولی مواضع بی شمار احمدی نژاد و ادبیات خاص اش به سرعت این امیدواری را به یأس تبدیل نمود و بحران روابط را به اوج رساند. بحث پرونده هسته ای بر این بحران سایه انداخت و آن را هر چه بیشتر بغرنج کرد و زنگ‌های قفل رابطه متراکم تر شد. با روی کار آمدن باراک اوباما، و با توجه به تفاوت نگاهش با بوش، یک بار دیگر نگاهها به رابطه مسدود ایران و آمریکا دوخته شد. رئیس جمهور سیاه پوست آمریکا در ابتدا تلاش کرد با اعتراف به نقش مخرب تاریخی آمریکا در ایران، چهره ای موجه در نزد ایرانیان پیدا کند، ولی زنجیر تحریم‌های یک طرفه علیه کشورمان این امیدواری‌ها را به سراب تبدیل نمود.

 حالا با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید همه نگاهها به کلید حسن دوخته شده است. در طول استقرار شش ماهه دولت یازدهم، تمام انرژی و وزن این دولت بر سیاست خارجه، به بهانه پرونده هسته ای، ولی با نیم نگاهی به قفل رابطه ایران و آمریکا متمرکز بوده است. گامهای مهمی در همین مدت برداشته شد. مذاکره مستقیم وزیر خارجه ایران و آمریکا، مکالمه تلفنی و اوباما و ملاقاتهای پی در پی دیپلماتهای دو کشور، امید به کارآمدی کلید را، برای باز کردن قفل ۳۵ ساله، بیشتر کرده است.

اما در همین مدت کوتاه این امید افت و خیز بسیار داشته است؛ زمانی بسیار پر رنگ می‌شود و وقتی دیگر، با یک سخن و موضع گیری، به مرز یأس میرسد؛ ولی تلاشها همچنان ادامه دارد. در این رابطه، توجه به چند واقعیت مهم است: ۱- ایران و آمریکا با وجود داشتن اختلافات زیاد، منافع مشترک بسیاری نیز دارند. این منافع مشترک در مواردی هر دوکشور را چونان مسافرین یک قایق نموده است. هر دو کشور منافع مشترکی در مبارزه با تروریسم دارند. تفکر سلفی و اسلام افراطی، که از سوی دولت سعودی ترویج و تکثیر می‌شود، برای منافع هر دو کشور، به مراتب از بمب اتم خطرناک تر است؛ انسداد رابطه، و سوء استفاده از آن، باعث گسترش روز افزون تکفیری‌ها در قالب جیش‌های رنگارنگ و متنوعی مانند داعش، القاعده و… شده است. ۲- غول چین بر حیات خلوتِ این روابطِ قفل شده چنگ انداخته و با تکیه بر قدرت نظامی و اقتصادی در اقصی نقاط جهان در حال توسعه و پیشروی است.

 بیش از یک هزار و پانصد میلیارد دلار ذخایر ارزی و سرعت نرخ رشد چین، این کشور را مهار ناپذیر ساخته است. این در حالی است که وجه مشترک ایران و آمریکا این است که هر دو دارای دین توحیدی هستند و معنویت خواهی وجه مشترک فرهنگ دو ملت آن به حساب می‌آید. ولی در جهان چینی شده هیچ بهره و رنگی از دین و معنویت وجود ندارد. ۳- محبوبیت روز افزون پوتین به همراه تفکرات جاه طلبانه اش موجب سر بر آوردن روسیه ای قدرتمند شده است. ۴- ایران تنها گزینه مهار قدرتهای شرقی است.

با توجه به این واقعیتها کارشناسان به توانمندی کلید روحانی در بازگشایی این قفل امیدوار شده اند و حسرتمندانه به روزهای آینده چشم دوخته اند؛ در نهایت اگر این قفل با کلید روحانی باز نشود، معلوم نیست فرصتی برای امتحان کلید دیگری فراهم آید.

سرمقاله امروز روزنامه

منبع : عصردنا