چون این سرزمین های بلاصاحب مربوط به امام زمان (ع) است می توانم به شما قباله مالکیت بدهم. در مواردی خان ایل بویراحمد با همسایگان قراردادمرزی بسته اند که …

کهگیلویه و بویراحمد

کهگیلویه و

سایت مردم استان ( ک و ب): :  بویراحمدی ها گسترش قلمرو را از منطقه نقار هخانه و چیتاب به طرف جنوب و غرب همانند شمالی و شرق ادامه دادند. بویراحمدی ها ابتدا در منطقه دروهان بودند که
به نام رو بویراحمد (رودخانه) معروف شد بویراحمدی ها تهاجم به قلمرو ایل نوئی را آغاز کردند این واقعه در زمان خان ی محمدطاهرخان بویراحمدی (وفات ۱۲۱۲ ش) بوده که توانستند قسمت سردسیر بویراحمد را از سرچنار، سادات امامزاد ه علی و پهنا لیلی از دست نوئیها خارج کنند، دیلگون که هم متعلق به ایل چرام بود از ترس آنجا را تخلیه و به اولاد میرزاعل یها فروختند و به تسوج رفتند، کوه ساوزر چال بایار  و هم در اختیار با یاری ها بود که به تدریج عقب نشینی کردند و بویراحمدی ها جای آنها را گرفت.
بویراحمدی ها چندین جنگ با نوئی ها در فاصله حدود تاریخ های
۱۲۲۰  ۱۲۱۲ ش) داشته اند که از همه معروفتر جنگ پهنا لیلی می باشد که ) محمدشفیع خان معروف نوئی شکست خورد و چون محمدطاهرخان بویراحمدی را حاکم دهدشت در زمان پادشاهی فتحعلی شاه کور کرده بود، شعری که بیان کننده فتوحات بویراحمدی ها م یباشد از طرف خداکر م خان بزرگ فرزند محمدطاهرخان سروده شد .
خدابنه گرواخوش کارش یدک محشفی کوری سوارش

فتوحات بویراحمدی ها علیه ایل نوئی به طرف تنگ پیرزال سرفاریاب، دهدشت، پلی (مرکز خان نوئی) در زمان خانی خداکرم خان بزرگ ادامه پیدا کرد و در نهایت بویراحمد ایل نوئی را شکست داد و در آخرین جنگ در خیرآباد بین نوئیها و بویراحمدیها در تاریخ ۱۲۲۰ ش انجام گرفت. با تاکتیک کی زین الخون برفتابی که نوئیها را فریب داد. شکست نهایی را متحمل شدند و در نهایت خداکرم خان ضرغام آباد فعلی را مرکز خانی قرار داد و از طریق خیرآباد، لشتر و تا منطقه آرو و اسپرو دیل ادامه پیدا کرد.

مرکز خان نشین فرزندان محمدطاهرخان که مادرشان طی بی بود آرو قرار در استان کهگیلویه و بویراحمد  گرفت و فرزندان دیگرش که مادرشان بویراحمدی بود ت ل خسرو را قرار دادند . این تقسیم بندی در زمان خود محمدطاهرخان و با ابتکار و پیش بینی انجام گرفت. ایل بویراحمد به عنوان ایل پیروز استان ظاهر شد و با کمک طیبی ها و بهمئی ها را هم شکست داد و قدرت ایل بویراحمد تثبیت گردید . خداکرم خان چرام را تصرف کرد و تلگرد را مرکز خان نشین قرار داد، کریم خان بویراحمدی معروف به بهادر السلطنه در زمان تسلط بر چرام قلعه کره مرکز خان نشینی ایشان بود.
گسترش قلمرو ایل بویراحمد ادامه پیدا کرد. آقا وقایدگیوی ها مکان اولیه آنها در بلوط کارون و مرد خدا در حومه دلی خمسیر غرب دشت روم واقع بود، آقائ ی ها در ابتدا تابع کی گیوی ها ولی یک مجموعه به حساب م ی آمدند اما در نهایت آقائی ها استقلال طلبی را آغاز کردند و سرانجام به رهبری آقاکر ماله  بابکانی در دشتک مله کل بابکان سنگربندی و استقلال پیدا کردند، آقای یها در هر منطقه ای که مستفر شدند به آن نام معروف شدند. بابکان که امروز سهم بابکانی ها می باشد مربوط به طایفه طاباسی بود و خودشان هم بابکانی و یک مجموعه به حساب می آیند. ضامنی نام یکی از بزرگان طاباسی بود که صاحب تنگ کی ضامنی بود. بویراحمدی ها فتوحات را تا زیر بهبهان و گچساران  در اطراف پشتکوه باوی ادامه دادند، که معمولا قشلاق ایل بویراحمد محسوب م ی شود و از طرف دیگر بویراحمدی ها طایفه جلیل در زمان قاجاریه وارد پشت کوه رستم ممسنی شدند و به دنبال آنها بابکانی هم مناطقی از پشت کوه را به تصرف در آوردند که در آن زمان بخش کوچکی از آن مناطق در اختیار طایفه چوگی رستم بود که به وسیلۀ خانعلی خان رستم تارومار شدند و تا شیراز هم رفت هاند بخش دیگری از مناطق پشت کوه مربوط به طایفه انصار امیرایوب و دشتی ها و میدگونی های رستم بود که به تصرف جلیل و بابکانی های بویراحمدی در آمده است . بویراحمدی ها قسمت آقایی ها و ترکان موانع تاریخی توسعه یافتگی در استان کهگیلویه و بویراحمد  آبشوری که همگی بابکانی هستند منطقه سراسخونه، پیچاب، اشکفت شاه، خون یخش و… را در زمان پادشاهی رضاشاه تصرف کردند . سراسخونه که آثار باغهایش الان
موجود است، مربوط به گشتاسبی های  چرام بود این طایفه در زمانی که بختیاری ها حکومت کهگیلویه را داشتند غارت و تارومار شدند. بقیه خاکها همانند پیچاپ و غیره متعلق به ایل باوی و خانواده کاعلی سینا مشهور بود که به وسیلۀ بابکانیها تصرف شدند و با هم خویشاوندی کردند و تفاهم برقرار شد . البته باید اذعان کرد که بخشی از خاکهای تصرف شده توسط بویراحمدی ها بلاصاحب بود. تعریف می کنند حاجی آقا، روحانی مقدس سادات امازاده علی دورۀ رضاشاه، به جلی ل ها گفته بود، چون این سرزمین های بلاصاحب مربوط به امام زمان (ع) است می توانم به شما قباله مالکیت بدهم. در مواردی خان ایل بویراحمد با همسایگان (دشمن زیاری ۱۳۱۵ ه ق) قراردادمرزی بسته اند که به شرح ذیل است:

قلمی نمود، چون سالهای متمادی بود که فیمابین طوایف بویراحمد و دشمن زیاری نسبت به طلایه و حدود و ثغور کلانتری خودشان از اراضی و خاک آوریز (آبریز ) و زیرنا دائماً دعوی و منازعه داشتند، در این موقع که زمام امور کلانتری و بیگلربیگی کهگیلویه و توابع به این جانب مفوض و محول گردید، جهت رفع انقلاب و آشوب ابدی با حضور کدخدایان بویراحمد و دشم ن زیاری بطریق مرقوم
مقرر داشتند که از تاریخ صدور رأی، پیمان ششدانگ اراضی آوریز و زیرنا با چنگ و کردی که سابقاً تاکنون نزد عموم بویراحمدی و دشمن زیاری معین و معلوم است تحت تصرف و کلانتری آقای نصیرخان دشم نزیاری بوده باشد و از این ب ه بعد هیچیک از خوانین بویراحمد نسلاً بعد نسل حق تخلف، تجاوز و مداخله در اراضی مرقومه را نداشته و ندارند، متخلصین و غاصبین در تصرف و مداخله اراضی معینه در این ورقه معلون (ملعون) و مغبون دارین است.
موانع تاریخی توسعه یافتگی در استان کهگیلویه و بویراحمد  اقرار متن ورقه نسبت به اراضی مرقومه قبول دارم، صحیح است . ولیخان بویراحمدی، کدخدایان بویراحمد، محمدعلی تامرادی، ،
، صیدان نرمابی، ، ، ، علی اکبر موسوی و محمد موسوی. البته خوانین دشمن زیاری در سالهای قدر تگیری عبدالله خان، با یک مشورت ایلی نیمی از قلمرو خود را رسماً طی سندی به عبدا… خان دادند، تا در مقابل پیش آمدها از آنها حمایت نمایند، ولی به علت اختلافات عبدا.. خان و خسروخان و جنگ بین آنها عملی نشد. ولی در سال ۱۳۳۴ ش، دو خان دشم نزیاری(حیات خان رستم و اسفندیار جمشیدی) حدود ۱۵۰ خیش زمین از منطقه راک و کوشک و دشت مازه را ضمن سندی به همراه دو ر اس اسب به عبدا … خان پیشکش کردند ولی پس از اجرای
اصلاحات اراضی این زمینها بین زارعان عشایری تقسیم گشت.
۱۲ پس از تقسیم بندی اولیه محمدطاهرخان، در مورد فرزندانش که آرو را نشیمن خانهای مادر طیبی قرار داد و ت لخسرو را مرکز خانی فرزندان بویراحمدی قرار داده بود. دیگر تقسیم بندی وجود نداشت، تا اینکه کری مخان بویراحمدی ( ۱۲۸۷ ش) کشته شد، شکراله خان ضرغامپورخان قدرتمندی می شود و این وضعیت قابل قبول نبود، چون شکرا… خان بیشتر خان تیره دش ت موری محسوب م ی گردید . آقاقایدگیوی ها و دشت موری ها شدیداً به جان هم افتاده و به قلمرو همدیگر حمله می کردند و خو ن ها زیادی ریخته شد. در نهایت خوانین و بزرگان بختیاری که خویشاوندان خوانین بویراحمد بویژه کری مخان بهادرالسلطنه بودند و در قدرت مرکزی و حکومت هم سهیم بودند، قلمرو بویراحمد را بین نوادگان خداکرم خان بزرگ تقسیم کردند، زیرا علاوه بر قتل کریمخان و هاد یخان که به دست طرفین کشته شد. بر سر قلمرو و گرفتن مالیات و بهره مالکانه اختلاف داشتند، در نهایت نصیرخان سردار جنگ بختیاری با هیئت همراه توانستند حدود تقریبی مورد توافق طرفین را که به صورت شرقی، غربی تقسیم موانع تاریخی توسعه یافتگی در استان کهگیلویه و بویراحمد  می گردید کسب کنند، این تواف قنامه در روایات محلی به بهر (سردار جنگلی) معروف است و تاریخ این قرارداد سال ( ۱۲۹۳ ش) می باشد که مفاد آن به شرح ذیل است از نیم کوه خائیز، فیلگاه، پوزۀ کوه بُرد، دَرهُ خرمیز، کلایه تنگ پیرزاد،
سرفاریاب، جوخانه، سادات، ملۀ می، دیلگان، چال کلا، نره گندم کش، صالحان کهنه، نقاره خانه، شرق رودخانه کریک تا بزند به کوه پایین کوخدان  ، قسمت شرقی مناطق فوق الذکر، سهم اولاد کریم خان بویراحمدی، قسمت جنوبی سهم اولاد هاد ی خان، نرمان یعنی شکراله خان و برادرانش، که به ترتیب بویراحمد علیا یعنی سررود و بویراحمد سفلی یعنی دمرود در اختیار دو خانواده فوق قرار گرفت. در این تقسیم بندی تیره و طوایف هم مجاز بودند، بدون تهدید و زور در مناطق خودشان زندگی کنند و در اصطلاح محلی به دورۀ دو خانی سرتی پخانی و شکرال هخانی مشهور است که خدا می داند این سیاست و این تفکر دوخانی چه خون های بیگناه را بر زمین ریخت، با وجودی که طبق قرارداد فوق، جابجایی طوایف نباید انجام م یگرفت، ولی به دستور شکراله خان، طایفه تیرتاجی را به بویراحمد سفلی با زور کوچ دادند طایفه تیرتاجی که همه تعلقات قومی و تاریخی آنها در بویراحمدعلیا بود و بهترین املاک سررود یاسوج را در اختیار داشتند از چنین وضعیتی راضی نبودند، سرانجام با هماهنگی سایر طوایف بویراحمد، تیرتاجی ها پس از سه ماه به مناطق خودشان بازگشتند و هیچگاه چنین
جریانی، دیگر در مورد سایر طوایف صورت نگرفت.
کریم خان بویراحمدی با وجودیکه در ابتدا از حمایت خوانین بویراحمدی آروئی برخوردار بود، ولی بعداً به دشمنی و مخالفت برخاست و چند بار قلمرو آنها را غارت کرد و قصد داشت که آن مناطق را تحت سلطه ایلخانی خودش در بیاورد و چند جنگ بوجود آمد، از جمله یکی از این جنگ ها در تسوج چرام صورت گرفت در یکی از سنگرها ملاحداد برفتویی (پهلوانی نامی) استقامت می کرد و حاضر نشد تسلیم و بخت به او بدهند. کریم خان گفت هر کس این سنگر را گرفت به او موانع تاریخی توسعه یافتگی در استان کهگیلویه و بویراحمد  جایزه می دهم، میرزا محمدرضا ساداتی و کاآلا قایدگیوی داوطلب شدند که سنگر را بگیرند جنگ شب ادامه پیدا کرد. نه تیر به میرزا محمدرضا اصابت کرد ولی س طحی بود و در نهایت کاآلا سنگر را گرفت و ملاحداد و فرزندش کشته شدند در حال حاضر در سرکورته تسوج سنگر ملاحداد کشته معروف است…